Big Data: Sức mạnh của dữ liệu lớn trong kỷ nguyên số

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra trên mọi phương diện, dữ liệu đã trở thành loại “dầu mỏ” mới của thế kỷ 21. Việc hiểu rõ big data không chỉ là yêu cầu đối với các chuyên gia công nghệ, mà còn là kiến thức nền tảng để các nhà quản trị tận dụng tạo ra lợi thế cạnh tranh trong kinh doanh.

Big data (Dữ liệu lớn) là gì?

Big data (Dữ liệu lớn) là thuật ngữ dùng để chỉ các tập hợp dữ liệu có khối lượng khổng lồ, tốc độ tăng trưởng nhanh và hình thức đa dạng đến mức các phần mềm xử lý dữ liệu truyền thống không thể quản lý hoặc phân tích hiệu quả trong một khoảng thời gian hợp lý.

Nguồn gốc của big data sẽ đến từ mọi tương tác trong thế giới số:

• Từ hoạt động trên mạng xã hội: Mỗi lượt tương tác, mỗi bình luận hay hình ảnh được đăng tải lên các nền tảng như Facebook, TikTok đều đóng góp vào một kho lưu trữ khổng lồ. Dữ liệu này không chỉ bao gồm nội dung bài đăng mà còn phản ánh sở thích, xu hướng quan tâm và thói quen sinh hoạt của người dùng theo thời gian thực.
• Từ thói quen mua sắm và giao dịch: Mỗi lần quẹt thẻ ngân hàng, chuyển khoản hay đặt hàng trên các sàn thương mại điện tử, một bản ghi chi tiết về hành vi tiêu dùng được thiết lập. Nguồn dữ liệu này giúp doanh nghiệp nhận diện chính xác phân khúc khách hàng, thói quen chi tiêu và dự báo được nhu cầu mua sắm trong tương lai.
• Từ các thiết bị kết nối thông minh (IoT): Những thiết bị như đồng hồ theo dõi sức khỏe, camera an ninh hay hệ thống định vị GPS liên tục phát tín hiệu về vị trí, tình trạng vận hành và môi trường xung quanh. Đây là nguồn dữ liệu phát sinh với tốc độ cực nhanh, cung cấp cái nhìn thực tế và chính xác về cách thức con người và máy móc đang tương tác.
• Từ kho tri thức khoa học và y tế: Đây là nguồn dữ liệu bao gồm hồ sơ bệnh án điện tử, dữ liệu giải trình tự gen hay các trạm quan trắc khí tượng toàn cầu. Những thông tin này vô cùng phức tạp nhưng lại là chìa khóa để các chuyên gia tìm ra phương pháp chữa bệnh tối ưu hoặc dự báo các biến đổi của thời tiết và thiên tai.

5 đặc trưng của Big Data – Mô hình 5Vs

Việc nhận diện big data dựa trên 5 đặc trưng nền tảng sau:

• Volume (Khối lượng): Lượng dữ liệu tích lũy đạt mức petabyte hoặc exabyte, đòi hỏi kiến trúc lưu trữ phân tán hiện đại. Chẳng hạn, lượng dữ liệu khổng lồ mà YouTube phải lưu trữ khi mỗi phút có hàng trăm giờ video được tải lên. Khối lượng này lớn đến mức không một máy tính đơn lẻ nào có thể chứa hết mà cần đến các hệ thống lưu trữ phân tán hiện đại.
• Velocity (Tốc độ): Dữ liệu được tạo ra liên tục theo thời gian thực, yêu cầu năng lực xử lý tức thời để đảm bảo tính thời sự. Một ví dụ điển hình là thị trường chứng khoán hoặc các hệ thống phát hiện gian lận thẻ tín dụng. Lúc này, dữ liệu cần được xử lý ngay trong tích tắc để đưa ra cảnh báo kịp thời trước khi giao dịch trái phép hoàn tất.
• Variety (Đa dạng): Bao gồm cả dữ liệu có cấu trúc (bảng biểu) và phi cấu trúc (hình ảnh, video, email, âm thanh).
• Veracity (Độ tin cậy): Khả năng xác thực để đảm bảo chất lượng dữ liệu giữa “biển” thông tin hỗn loạn.
• Value (Giá trị): Đích đến cuối cùng là khả năng chuyển hóa dữ liệu thành những thông tin giúp tạo ra lợi nhuận thực tế. Ví dụ, Netflix thu thập dữ liệu hành vi xem phim của người dùng không phải để “cho vui”, mà để phân tích và gợi ý đúng bộ phim bạn muốn xem tiếp theo, từ đó giữ chân khách hàng và tăng doanh thu.

Big data được ứng dụng như thế nào? 

Hiện nay, ứng dụng của big data không còn là lý thuyết sách vở mà đã trở thành “xương sống” cho chiến lược phát triển của các doanh nghiệp, trở thành “vũ khí” để các doanh nghiệp thay đổi hoàn toàn cách vận hành và tiếp cận khách hàng:

Thấu hiểu khách hàng: Thay vì đoán mò, các sàn thương mại điện tử đã dùng dữ liệu để biết chính xác khách hàng muốn gì trước khi họ kịp nhận ra. Bằng cách theo dõi mọi hành vi từ cú click chuột, thời gian xem hình ảnh đến lịch sử tìm kiếm, big data giúp hệ thống tự động gợi ý đúng món đồ khách đang cần. Điều này không chỉ giúp bán được hàng mà còn tạo cảm giác khách hàng được quan tâm đặc biệt.

Hỗ trợ chuỗi cung ứng vận hành hiệu quả: Trong ngành vận tải và kho bãi, big data giúp loại bỏ những bước thừa thãi. Hệ thống sẽ tính toán mọi thứ từ tình hình giao thông, thời tiết đến thói quen đặt hàng để tìm ra lộ trình ngắn nhất và lượng hàng tồn kho vừa đủ. Kết quả là hàng hóa lưu thông nhanh hơn, chi phí vận chuyển giảm xuống và không còn tình trạng hàng chất đống trong kho gây lãng phí vốn.

Chẳng hạn, Walmart đã sử dụng big data để theo dõi hành trình của từng món hàng từ nhà máy đến tay khách hàng. Trong các mùa bão, thông qua việc phân tích dữ liệu lịch sử, họ phát hiện ra nhu cầu mua bia và bánh ngọt tăng vọt. Nhờ đó, Walmart đã điều phối hàng hóa đến các cửa hàng sắp có bão trước khi nhu cầu tăng cao, đảm bảo không bao giờ đứt hàng.

Lá chắn thép cho ngành tài chính: Các ngân hàng hiện nay coi big data như là “vệ sĩ” đáng tin cậy nhất. Với hàng triệu giao dịch diễn ra mỗi giây, con người không thể kiểm soát nổi, nhưng big data thì hoàn toàn có thể. Như thẻ American Express (Amex), nó có khả năng phát hiện ra một giao dịch bất thường ở tận nửa kia thế giới chỉ trong chớp mắt để ngăn chặn lừa đảo. Ngoài ra, việc đánh giá xem ai đủ điều kiện vay vốn cũng trở nên nhanh chóng và công bằng hơn dựa trên những phân tích dữ liệu.

Lợi thế khi làm chủ tư duy của big data

Việc sở hữu kiến thức và khả năng vận hành dựa trên big data mang lại những đặc quyền mà không phải ai cũng có được trong môi trường kinh doanh khốc liệt:

• Xóa bỏ lối mòn quản trị bằng cảm tính: Thay vì đánh cược tương lai doanh nghiệp vào “linh tính” hay những kinh nghiệm cũ nhiềuy rủi ro, big data mang đến những bằng chứng từ con số thực tế. Qua đó, mọi quyết định được đưa ra đều dựa trên các mô hình phân tích định lượng, giúp loại bỏ những sai sót mang tính chủ quan và đảm bảo các bước đi chiến lược luôn đi đúng hướng.
• Đón đầu thị trường thay vì chạy theo sau: Một trong những sức mạnh của big data chính là khả năng “nhìn thấy tương lai”. Thông qua việc nhận diện các mẫu hành vi (patterns) nhỏ nhất của người tiêu dùng, người làm chủ dữ liệu có thể dự báo chính xác các xu hướng sắp bùng nổ. Đây là cơ hội “vàng” để dẫn dắt cuộc chơi trước khi các đối thủ kịp nhận ra điều gì đang xảy ra.
• Dọn dẹp các “điểm nghẽn” trong vận hành: Hiểu về big data giống như việc sở hữu một chiếc kính hiển vi để soi xét toàn bộ bộ máy tổ chức. Những quy trình thừa thãi, những bước trung gian gây lãng phí hay các “điểm mù” khiến hiệu suất giảm sút sẽ đều được tìm ra. Việc lọc dữ liệu từ đó giúp nhà quản trị biết chính xác nên dồn nguồn lực vào đâu để tạo ra giá trị lớn nhất, giúp doanh nghiệp vận hành trơn tru. 
• Tấm vé thông hành đến những vị trí đắt giá: Trên thị trường lao động hiện nay, những người biết cách “nói chuyện” với dữ liệu luôn nằm trong danh sách được săn đón hàng đầu. Đây không chỉ đơn thuần là một kỹ năng kỹ thuật khô khan, mà là một tư duy quản trị hiện đại. Khả năng này sẽ biến cá nhân trở thành nhân tố then chốt, người nắm giữ “quyền năng” giúp tổ chức đột phá, từ đó mở ra những cơ hội thăng tiến và mức đãi ngộ vượt xa mặt bằng chung.

Kết

Làm chủ dữ liệu chính là khả năng nhìn xuyên qua đằng sau sự “hỗn loạn” của thông tin để tìm ra những giá trị đắt giá. Đối với những cá nhân sẵn sàng thay đổi tư duy và nắm bắt công nghệ, big data không chỉ còn là một khái niệm sách vở, mà chính là bệ phóng vững chắc để chinh phục những nấc thang mới trong sự nghiệp.