Xu hướng tuyển dụng: Doanh nghiệp tìm kiếm năng lực gì?
Hai ứng viên cùng ba năm kinh nghiệm, cùng tấm bằng đại học, nộp vào một vị trí. Người được chọn không phải người có CV dài hơn, mà là người trình bày được cách mình dùng dữ liệu để đổi một quyết định kinh doanh. Đó là điểm thay đổi lớn nhất của xu hướng tuyển dụng hiện nay: doanh nghiệp đang chuyển từ đánh giá “bạn đã làm ở đâu” sang “bạn giải quyết được vấn đề gì”.
Theo Future of Jobs Report 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), người lao động có thể kỳ vọng khoảng 39% bộ kỹ năng hiện có sẽ thay đổi hoặc lỗi thời trong giai đoạn 2025 – 2030. Bài viết này tổng hợp các báo cáo quốc tế và khảo sát tại Việt Nam về xu hướng tuyển dụng để trả lời ba câu hỏi: thị trường đang thay đổi ra sao, doanh nghiệp tìm kiếm năng lực nào, và người đi làm nên chuẩn bị gì cho năm 2027.

Thị trường tuyển dụng đang thay đổi theo hướng nào?
Xu hướng tuyển dụng giai đoạn này không phải là thu hẹp, mà là tái cấu trúc. Có thể đọc sự thay đổi này qua ba dịch chuyển, mỗi dịch chuyển đều có dữ liệu đi kèm.
- Việc làm mới và việc làm mất đi xảy ra cùng lúc. WEF ước tính trong giai đoạn 2025 – 2030, khoảng 170 triệu việc làm mới sẽ được tạo ra, trong khi 92 triệu việc làm hiện có bị thay thế, tức tăng ròng 78 triệu. Tổng mức xáo trộn tương đương 22% số việc làm hiện nay. Nói cách khác, cứ năm vị trí thì có khoảng một vị trí sẽ được tạo mới hoặc biến mất.
- Doanh nghiệp tuyển ít đi về số lượng, khắt khe hơn về chất lượng. Tại Việt Nam, Báo cáo Lương và Thị trường lao động 2026 của Navigos Group (khảo sát 250 doanh nghiệp và 1.600 người lao động) cho thấy 52,8% doanh nghiệp dự kiến chỉ tăng tuyển dưới 20% trong năm 2026. Tỷ lệ doanh nghiệp có kế hoạch cắt giảm nhân sự cũng giảm từ 8% xuống 3,5%. Thị trường đang ổn định lại, nhưng theo hướng giữ người giỏi và tối ưu hiệu suất, không mở rộng ồ ạt.
- Kỹ năng thực tế được ưu tiên hơn thâm niên. Cũng theo Navigos, nhóm 1–3 năm kinh nghiệm chiếm tỷ trọng tuyển dụng cao nhất (46,8%), tiếp theo là nhóm 3–5 năm (21,2%). Nhu cầu với người chưa có kinh nghiệm và nhân sự cấp cao đều ở mức thấp. Doanh nghiệp muốn người “vào việc được ngay”, và điều họ kiểm tra là năng lực, không chỉ số năm đi làm.
Ba dịch chuyển này định hình xu hướng tuyển dụng những năm tới và dẫn tới cùng một câu hỏi cho người đi làm: trong bộ kỹ năng của mình, phần nào sẽ còn giá trị sau năm 2027? Các phần tiếp theo trả lời câu hỏi đó theo từng nhóm năng lực.
AI, dữ liệu và năng lực số ngày càng quan trọng
Trong xu hướng tuyển dụng mới, năng lực số đã chuyển từ “điểm cộng” thành yêu cầu nền, kể cả với vị trí không thuộc khối kỹ thuật. Ba nguồn dữ liệu độc lập cùng chỉ về hướng này.
- Toàn cầu: WEF xếp AI và dữ liệu lớn (AI and big data) là nhóm kỹ năng tăng nhanh nhất đến năm 2030, theo sau là an ninh mạng và hiểu biết công nghệ (technological literacy). Hai phần ba doanh nghiệp được khảo sát dự định tuyển người có kỹ năng AI cụ thể.
- Việt Nam: 76,8% doanh nghiệp trong khảo sát của Navigos coi khả năng hiểu và ứng dụng công nghệ là năng lực quan trọng nhất trong 3–5 năm tới. Báo cáo nhấn mạnh yêu cầu này áp dụng cho cả kinh doanh, tài chính, nhân sự và vận hành.
- Thu nhập: PwC 2026 Global AI Jobs Barometer, phân tích hơn một tỷ tin tuyển dụng, ghi nhận mức chênh lương trung bình cho người có kỹ năng AI là 62%, tăng từ 57% năm trước. Số việc làm yêu cầu kỹ năng AI cụ thể tăng 69%, so với 9% của toàn thị trường.
Dữ liệu tuyển dụng cũng cho thấy kỹ năng AI có thể bù cho số năm kinh nghiệm. Trong Work Trend Index 2024 của Microsoft và LinkedIn, 66% lãnh đạo cho biết họ sẽ không tuyển người thiếu kỹ năng AI, và 71% sẵn sàng chọn ứng viên ít kinh nghiệm hơn nếu người đó có kỹ năng AI.
Tuy vậy, “đã dùng AI” khác với “dùng AI hiệu quả”. Microsoft ghi nhận 88% lao động tri thức tại Việt Nam đã dùng AI tạo sinh trong công việc (2024), nhưng phần lớn mới dừng ở mức công cụ hỗ trợ cơ bản. Khoảng trống thật nằm ở ba việc: đặt đúng câu hỏi cho AI, kiểm chứng đầu ra, và đưa kết quả vào một quyết định kinh doanh. Đây cũng là điểm nối sang nhóm năng lực tiếp theo.

Tư duy phân tích và giải quyết vấn đề vẫn là năng lực cốt lõi
Công nghệ thay đổi nhanh, nhưng năng lực được doanh nghiệp đánh giá cao nhất lại ổn định qua nhiều năm. Trong cả ba kỳ Future of Jobs gần nhất, tư duy phân tích (analytical thinking) giữ vị trí kỹ năng cốt lõi số một; năm 2025, cứ 10 doanh nghiệp thì 7 coi đây là kỹ năng thiết yếu. Tại Việt Nam, năng lực phân tích và giải quyết vấn đề cũng nằm trong ba nhóm năng lực được doanh nghiệp ưu tiên cho 3–5 năm tới (26%, theo Navigos).
Lý do tư duy phân tích đứng vững trước mọi xu hướng tuyển dụng khá thực tế: AI làm rẻ đi việc tạo ra thông tin, nên giá trị dịch chuyển sang người biết dùng thông tin đó để ra quyết định đúng. Một báo cáo do AI soạn trong năm phút vẫn cần một người biết hỏi “vấn đề thật sự ở đâu” và “số liệu này có đủ để kết luận không”.
Trong công việc hằng ngày, kỹ năng giải quyết vấn đề thường thể hiện qua bốn bước:
- Định nghĩa đúng vấn đề. Tách triệu chứng (doanh số tháng này giảm) khỏi nguyên nhân cần kiểm chứng (giá, kênh phân phối, hay hành vi khách hàng thay đổi).
- Cấu trúc vấn đề. Chia vấn đề lớn thành các nhánh không trùng lặp, ví dụ bằng cây vấn đề (issue tree), để không bỏ sót hướng phân tích.
- Kiểm chứng bằng dữ liệu. Đặt giả thuyết cho từng nhánh và chọn dữ liệu đủ để xác nhận hoặc loại bỏ, thay vì thu thập mọi thứ có thể.
- Đề xuất có thể hành động. Kết thúc bằng một khuyến nghị cụ thể, kèm chi phí, rủi ro và cách đo kết quả.
Nhà tuyển dụng thường kiểm tra năng lực này qua câu hỏi tình huống (case interview) hoặc yêu cầu ứng viên kể lại một quyết định mình đã đưa ra dựa trên dữ liệu. Người đi làm có thể tự luyện bằng cách viết lại một vấn đề gần nhất ở nơi làm việc theo đúng bốn bước trên.

Nếu bạn đang tìm một môi trường để luyện tư duy phân tích qua tình huống doanh nghiệp thật thay vì chỉ học lý thuyết, chương trình PSO MBA xây dựng nội dung quanh bốn trục: kiến thức quản lý, kỹ năng lãnh đạo, tư duy chiến lược và ứng dụng công nghệ.
Doanh nghiệp cần người vừa có chuyên môn vừa hiểu business
Khi AI xử lý được nhiều phần việc chuyên môn lặp lại, lợi thế của người đi làm chuyển sang khả năng nối chuyên môn của mình với kết quả kinh doanh. Đây là một trong những thay đổi rõ nhất của xu hướng tuyển dụng hiện nay, và doanh nghiệp gọi năng lực này là tư duy kinh doanh (business acumen): hiểu một quyết định trong phòng ban mình ảnh hưởng thế nào tới doanh thu, chi phí và khách hàng.
Dữ liệu PwC 2026 cho thấy thị trường đang trả giá cao hơn cho kiểu năng lực này. PwC chia các vị trí chịu tác động của AI thành hai nhóm. Nhóm “chuyên nghiệp hóa” (professionalised), nơi AI khuếch đại năng lực của chuyên gia và đòi hỏi nhiều phán đoán con người hơn, có số việc làm tăng gấp đôi và lương tăng nhanh hơn 42% so với nhóm “phổ thông hóa” (democratised), nơi AI giúp người không chuyên cũng làm được việc.
Yêu cầu này cũng xuất hiện sớm hơn trong sự nghiệp. Với dữ liệu tại Mỹ, PwC ghi nhận các vị trí entry-level chịu tác động mạnh của AI có khả năng yêu cầu kỹ năng vốn dành cho cấp cao như phán đoán, lãnh đạo cao gấp bảy lần. Số tin tuyển cho nhóm vị trí này tăng 35% kể từ 2019, trong khi các vị trí entry-level khác giảm 10%.
Người đi làm nên chuẩn bị năng lực gì cho 2027?
Từ các dữ liệu trên, có thể rút ra năm nhóm năng lực sẽ quyết định sức cạnh tranh của người đi làm khi xu hướng tuyển dụng 2027 tiếp tục dịch chuyển. Bảng dưới đây gắn mỗi nhóm với điều nhà tuyển dụng thường kiểm tra và một việc có thể bắt đầu trong 90 ngày.
| Năng lực | Nhà tuyển dụng thường kiểm tra | Việc nên làm trong 90 ngày |
| AI và năng lực số | Bạn dùng AI vào quy trình nào, kết quả đo được ra sao | Chọn một đầu việc lặp lại, thiết kế lại quy trình có AI và ghi lại thời gian tiết kiệm được |
| Tư duy phân tích, giải quyết vấn đề | Cách bạn cấu trúc một vấn đề chưa rõ ràng | Viết lại một vấn đề ở nơi làm việc theo 4 bước: định nghĩa, cấu trúc, kiểm chứng, đề xuất |
| Chuyên môn + tư duy kinh doanh | Bạn nối đề xuất của mình với doanh thu, chi phí ra sao | Học đọc báo cáo kết quả kinh doanh của chính công ty hoặc một doanh nghiệp niêm yết cùng ngành |
| Kỹ năng lãnh đạo | Bạn đã dẫn dắt hay tạo ảnh hưởng tới ai | Nhận chủ trì một dự án nhỏ liên phòng ban hoặc kèm cặp một đồng nghiệp mới |
| Khả năng thích nghi | Kỹ năng mới gần nhất bạn học và áp dụng | Đặt một mục tiêu học có đầu ra cụ thể (một dự án, một báo cáo), không chỉ hoàn thành khóa học |
Để theo dõi góc nhìn của các chuyên gia về tài chính, nhân sự, công nghệ và marketing, bạn có thể tham khảo chuỗi bài phỏng vấn trong chuyên mục Tiêu điểm của PSO MBA.

PSO MBA phát triển những năng lực phù hợp với xu hướng tuyển dụng mới
PSO MBA là chương trình Thạc sĩ Kinh doanh được định vị là mô hình đào tạo nhà quản lý trẻ, tập trung ứng dụng kiến thức công nghệ hiện đại để giải quyết các thách thức kinh doanh. Chương trình kéo dài 2 năm, học theo hình thức on-campus và online, được chứng nhận bởi Đại học Western Sydney (Australia).
Bốn trục nội dung của chương trình có thể đối chiếu trực tiếp với năm nhóm năng lực ở trên:
| Trục nội dung PSO MBA | Năng lực tương ứng trong xu hướng tuyển dụng |
| Ứng dụng công nghệ | AI, dữ liệu và năng lực số |
| Tư duy chiến lược | Tư duy phân tích, giải quyết vấn đề |
| Kiến thức quản lý | Chuyên môn kết hợp tư duy kinh doanh |
| Kỹ năng lãnh đạo | Leadership và khả năng thích nghi |
Ngoài giờ học, học viên còn có cơ hội tiếp xúc hơn 90 chuyên gia từ các tập đoàn đa quốc gia, đồng thời tham gia chuỗi hội thảo MBA Talk và diễn đàn MBA Connect để kết nối với chuyên gia.
Kết luận
Xu hướng tuyển dụng hiện nay không đòi hỏi người đi làm phải trở thành chuyên gia AI. Điều doanh nghiệp tìm kiếm là người biết dùng công nghệ để phân tích, nối chuyên môn với kết quả kinh doanh, và dẫn dắt được sự thay đổi. Bắt đầu từ năng lực yếu nhất của bạn trong năm nhóm trên là cách đầu tư thời gian hiệu quả nhất cho năm 2027.
Bạn muốn biết PSO MBA có phù hợp với lộ trình sự nghiệp của mình không? Đăng ký tư vấn chương trình PSO MBA để được trao đổi về chương trình học, điều kiện đầu vào, các lựa chọn học bổng và cách chương trình giúp bạn đón đầu xu hướng tuyển dụng sắp tới.